─░marhaber

Hangi Abd├╝lhamid?

Bu makalemizde Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖe isnat edilen s├Âylemleri biraz a├žmaya ├žal─▒┼čt─▒k

Hangi Abd├╝lhamid?
Muhammed Y─░─×─░T( [email protected] )
TAR─░H├ç─░-YAZAR Zonguldak B├╝lent Ecevit ├ťniversitesi Tarih B├Âl├╝m├╝ ├ľ─črencisi
Google News
14 May─▒s 2021 - 17:27

K├╝r┼čad SahafÔÇÖta yay─▒nlanan ve a┼ča─č─▒da da linkini verece─čimiz ├Ânceki makalemizde[1] Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖin tahta ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ anlatmaya ve hakk─▒nda isnat edilen baz─▒ s├Âylemlere cevap vermeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒k. Bu makalemizde ise Sultan Hamid hakk─▒nda s├Âylenen baz─▒ s├Âylemlere kaynaklar─▒ ile cevap vermeye ├žal─▒┼čaca─č─▒z. ├ľzellikle Cumhuriyet tarih├žisi Sinan MeydanÔÇÖ─▒n ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či bu s├Âylemler dilden dile dola┼čarak bir bilgi kirlili─či olu┼čturmakta. ─░┼čbu makalemizde b├╝t├╝n s├Âylemlere cevap veremesek de en az─▒ndan bir k─▒sm─▒n─▒ kaynaklar─▒ ile d├╝zeltip kamuoyuna duyurmu┼č olaca─č─▒z.

├ľncelikle Sultan Hamid hakk─▒nda en ├žok merak edilen ve yeri geldik├že ele┼čtiri olarak kullan─▒lan, s├╝rekli pi┼čirilerek tarih├žilerin ├Ân├╝ne konulan bir meseleye de─činmek gerekir ki bu mesele II. Abd├╝lhamidÔÇÖin i├žki i├žip i├žmedi─čine dair meseledir. Hedefimiz Sinan MEYDAN olmay─▒p sadece giri┼čte onun ┼čahs─▒ndan ├Ârnek verdi─čimiz i├žin bu ├Ârnek ├╝zerinden devam edelim, say─▒n Meydan, “Atat├╝rk Etkisi“ adl─▒ kitab─▒n─▒n “II. Abd├╝lhamit Mi? “ k─▒sm─▒nda Abd├╝lhamidÔÇÖin ba─čnaz olmad─▒─č─▒n─▒ ve bu durumun olu┼čmas─▒nda da i├žki i├žip opera dinlemesini bir fakt├Âr oldu─čunu s├Âylemektedir.[2] Bu s├Âylem sahiplerinin genel olarak kulland─▒─č─▒ belli ba┼čl─▒ tarihi de─čeri olmayan kaynaklar─▒ var, bunlardan birincil kaynak olarak kulland─▒─č─▒ Osman Ertu─črul EfendiÔÇÖnin ÔÇśDedem Rom i├žerdi.ÔÇÖ  S├Âylemini referans alanlar i├žin Osman Ertu─črul Efendi, Sultan Abd├╝lhamidÔÇÖi en son g├Ârd├╝─č├╝nde 6 ya┼č─▒nda idi. 6 ya┼č─▒nda bir insan─▒n 90 ya┼č─▒nda bu olay─▒ hat─▒rlamas─▒ ne derece m├╝mk├╝n olabilir, velev ki m├╝mk├╝n ve hat─▒rl─▒yor o zaman Tahsin Pa┼ča gibi Abd├╝lhamidÔÇÖin sigaraya d├╝┼čk├╝n oldu─čunu hat─▒ralar─▒nda yazan[3] bir adam neden i├žki i├žti─čini yazmaz? Bu da ayr─▒ bir sorudur. Tahsin Pa┼čaÔÇÖn─▒n kaynak olarak g├Âsterdi─čimiz eserinde SultanÔÇÖ─▒n sigara d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝n├╝ ┼č├Âyle anlatmaktad─▒r; `` Pek ├žok sigara ve kahve i├žerdi. Sigaralar─▒n─▒ T├╝t├╝nc├╝ba┼č─▒ Ali Efendi denilen ve en eski emektarlar─▒ndan olan zat tedarik ve takdim ederdi. Kahvesini kahveciba┼č─▒ haz─▒rlar ve bir tepsi i├žinde iki beyaz fincan ve bir cezve ile g├Ânderirdi. Sultan Hamid her defas─▒nda mutlaka iki fincan kahve i├žmeyi sevdi─či i├žin birinci fincan─▒ bitirdikten sonra ikincisini ayn─▒ fincanda i├žmeyip di─čer temiz fincana koyarlard─▒. “[4] G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere bu kadar detayl─▒ anlatan bir kaynak e─čer Osman Ertu─črul EfendiÔÇÖnin dedi─či do─čru ise neden i├žki i├žti─činden bahsetmez, bunu k─▒ymetli okuyucular─▒m─▒za b─▒rakal─▒mÔÇŽ

Sultan HamidÔÇÖe isnat edilen s├Âylemlerden bir di─čeri ise K─▒br─▒sÔÇÖ─▒ bir miktar para kar┼č─▒l─▒─č─▒ ─░ngilizlere  b─▒rakt─▒─č─▒d─▒r.[5] Bu olay─▒n sebebini ve bu olaya neden olan geli┼čmeleri bilmezsek bu y├Ânden bir sonu├ž do─čmas─▒ muhakkakt─▒r. Bu olay─▒n sebebini bir ├Ânceki makalemizde tafsilatl─▒ ┼čekilde verdi─čimizden sadece ba┼čl─▒k olarak s├Âyleyip ge├žmeyi uygun bulduk.[6]

Bir di─čer s├Âylem ise M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n 1882ÔÇÖde i┼čgalinde Abd├╝lhamidÔÇÖin etkisiz kald─▒─č─▒ ve M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n onun d├Âneminde elimizden ├ž─▒kt─▒─č─▒d─▒r. M─▒s─▒r, Sultan Abd├╝lhamidÔÇÖin saltanat─▒ndan y─▒llar ├Âncesinde dedesi II. Mahmud zaman─▒nda elden zaten ├ž─▒km─▒┼čt─▒, sadece k├ó─č─▒t ├╝zerinde Osmanl─▒ topra─č─▒ olarak g├Âz├╝kmekteydi. Kavalal─▒ÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ ma─člup etmesi ve M─▒s─▒rÔÇÖda hakimiyet kurmas─▒ zaten M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ Abd├╝lhamidÔÇÖden seneler ├Âncesinde Osmanl─▒ÔÇÖdan koparm─▒┼čt─▒. Bu iddiay─▒ as─▒ls─▒z olarak addedenlere ise bu c├╝mlelerin kayna─č─▒n─▒n h├ólihaz─▒rda MS├ť rekt├Âr├╝ Prof. Dr. Erhan Afyoncu oldu─čunu s├Âylemek gerekir ki Afyoncu Hoca, Tarihin Arka Odas─▒ adl─▒ programda bu g├Âr├╝┼č├╝n├╝ defaatle savunmu┼čtur. Yani M─▒s─▒r, 2. Abd├╝lhamid d├Ânemine kadar zaten fiilen elden ├ž─▒km─▒┼čt─▒.

Yine, Say─▒n MeydanÔÇÖ─▒n “Atat├╝rk Etkisi“ adl─▒ eserinde Abd├╝lhamid ve Osmanl─▒ bor├žlar─▒n─▒ anlatt─▒─č─▒ Duyun-u Umumiyye bahsinde “II. Abd├╝lhamid ne Duyun-u UmumiyyeÔÇÖnin Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n temel gelirlerine el koymas─▒na engel olabildi ne de bu jandarmal─▒ T├╝t├╝n Rejisi’ni kald─▒rmaya cesaret edebildi.“[7] diye bahsetmektedir. Gelin, olay─▒n ger├že─čine bir g├Âz atal─▒m: Sultan II. Abd├╝lhamid 1876 y─▒l─▒nda tahta ge├žti─činde Osmanl─▒ zaten 1875 tarihinde mali iflas─▒n─▒ a├ž─▒klam─▒┼čt─▒. Yani Sultan batm─▒┼č bir devletin ba┼č─▒na ge├žmi┼čti ve tamam─▒ ile bir enkaz devralm─▒┼čt─▒.

Galatasaray Lisesi M├╝d├╝r├╝ Prof. Dr. Vahdettin Engin “Bir Devrin Son Sultan─▒ II. Abd├╝lhamid“ adl─▒ eserinde Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ├Âdenemeyen d─▒┼č bor├žlar─▒ bahsinde ┼č├Âyle bahseder bu konuda; “ Sultan Abd├╝lazizÔÇÖin tahttan indirilmesinde ve sonras─▒nda meydana gelen Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ├ž─▒k─▒┼č─▒nda, s├Âz konusu iflas─▒n ve bor├žlar─▒n ├Âdenemeyece─čini duyurman─▒n etkisi vard─▒. Sava┼č bitince Sultan Abd├╝lhamid, alacakl─▒ ├╝lke temsilcileri ile s─▒k─▒ bir pazarl─▒─ča giri┼čip onlar─▒ alacaklar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ndan vazge├žirmeye raz─▒ etti. Aksi halde devlet par├žalanacak ve hi├žbir ┼čey alamayacaklard─▒. ABD├ťLHAM─░DÔÇÖin BU KES─░N TAVRI ├ťZER─░NE ALACAKLI ├ťLKELERLE YAPILAN ANLA┼×MA ─░LE OSMANLIÔÇÖNIN BOR├çLARININ YARISI S─░L─░ND─░. Buna kar┼č─▒l─▒k Duyun-u Umumiyye ad─▒ verilen bir idare kuruldu. (1881) “[8]   Yani hocan─▒n da dedi─či gibi Abd├╝lhamid bor├žlar─▒ yap─▒land─▒rarak YARISINI S─░LD─░RM─░┼×T─░. B├Âylece Osmanl─▒ b├╝y├╝k bir k├╝lfetten kurtulmu┼čtu. Abd├╝lhamidÔÇÖin bor├ž sildirip, bor├ž ├Âdemeyi yap─▒land─▒rmas─▒n─▒ ekonomik ba─č─▒ml─▒l─▒k olarak yorumlayanlar─▒ da yine kamuoyunun inisiyatifine b─▒rak─▒yoruz.

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n bor├žlar─▒n─▒n yar─▒s─▒n─▒ sildirip yap─▒land─▒rd─▒ktan sonra bor├žlar─▒n %52ÔÇÖsi silinerek 252 milyon liral─▒k bor├ž 125 milyona inmi┼čti. 1881 y─▒l─▒ndaki 252 milyonluk bor├ž Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ne kadar dar bir bo─čazda oldu─čunun g├Âstergesidir ki bu mebla─č Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n bir y─▒ll─▒k gelirinin 14 kat─▒na tekab├╝l etmekteydi. 1900ÔÇÖl├╝ y─▒llar─▒n ba┼člar─▒nda ise II. Abd├╝lhamid Duyun-u Umumiyye ile Tevhid-i Duyun g├Âr├╝┼čmelerine ba┼člam─▒┼čt─▒. Tevhid-i Duyun, bor├žlar─▒n birle┼čtirilmesi demekti. Sultan, Tevhid-i Duyun sonucunda Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n 1900ÔÇÖlerin ba┼č─▒ itibari ile mevcut bor├žlar─▒n─▒ 75 milyondan 32 milyon liraya d├╝┼č├╝rd├╝ ve bu ┼čekilde tek kalemde toplanan bor├žlar yeniden yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č oldu. Sultan Hamid, II. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan edildi─či ve kendisinin devre d─▒┼č─▒ kalaca─č─▒ 1908 y─▒l─▒nda, d─▒┼č bor├žlar 25 milyon liraya inmi┼čti ki, bunun anlam─▒ bor├ž miktar─▒n─▒n devletin bir y─▒ll─▒k gelirine denk d├╝┼čecek ┼čekilde azalt─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r. II. Abd├╝lhamidÔÇÖ in iflas etmi┼č bir ├╝lke devrald─▒─č─▒ 1876 y─▒l─▒nda, bor├ž miktar─▒n─▒n bir y─▒ll─▒k gelirin 14 kat─▒ oldu─čunu belirtecek olursak gelinen noktan─▒n ne kadar ├Ânemli oldu─ču kolayl─▒kla anla┼č─▒l─▒r.[9]    

B├Âylece bu makalemizde Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖe isnat edilen s├Âylemleri biraz a├žmaya ├žal─▒┼čt─▒k; bir dahaki makalemizde Allah nasip ederse kalan s├Âylemlere de cevap vermeye ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

KAYNAKLAR

[1] https://kursadsahaf.com/sultan-abdulhamid-han/#comment-24

[2] Meydan, Sinan “Atat├╝rk Etkisi“, ─░nk─▒lap, ─░stanbul 2018, syf. 15 

[3] Pa┼ča, Tahsin “Tahsin Pa┼čaÔÇÖn─▒n Y─▒ld─▒z Saray─▒ Hat─▒ralar─▒“ Yak─▒n Plan, ─░stanbul 2018, syf. 19

[4] Pa┼ča, Tahsin “Tahsin Pa┼čaÔÇÖn─▒n Y─▒ld─▒z Saray─▒ Hat─▒ralar─▒“ Yak─▒n Plan, ─░stanbul 2018, syf. 19

[5] Meydan, Sinan “Atat├╝rk Etkisi“, ─░nk─▒lap, ─░stanbul 2018, syf. 16

[6] https://kursadsahaf.com/sultan-abdulhamid-han/#comment-24

[7] Meydan, Sinan “Atat├╝rk Etkisi“, ─░nk─▒lap, ─░stanbul 2018, syf. 19  

[8] Engin, Vahdettin “Bir Devrin Son Sultan─▒ II. Abd├╝lhamid“, Yeditepe, ─░stanbul 2019, syf. 67

[9] Engin, Vahdettin “Bir Devrin Son Sultan─▒ II. Abd├╝lhamid“, Yeditepe, ─░stanbul 2019, syf. 68- Engin Vahdettin “Pazarl─▒k“, Yeditepe, ─░stanbul 2010, syf.112-136

P─░YASALARDA SON DURUM
  • DOLAR
    -
    -
    -
  • EURO
    -
    -
    -
  • ALTIN
    -
    -
    -
  • BIST 100
    -
    -
    -
Hava durumu
─░MSAK-
G├ťNE┼×-
├ľ─×LE-
─░K─░ND─░-
AK┼×AM-
YATSI-
B─░YOGRAF─░LER
Hava durumu
-
-
-
Nem Oran─▒: -
Bas─▒n├ž: -
R├╝zgar H─▒z─▒: -
R├╝zgar Y├Ân├╝: -

─░mara a├ž─▒lacak yerler, imar─▒ planlanan yol, hastane, metro g├╝zergahlar─▒, de─čerlenecek b├Âlgeler, imar planlar─▒